Καθώς η Ευρώπη παλεύει με μια εποχή πρωτοφανών προκλήσεων – από την οικονομική στασιμότητα έως τη γεωπολιτική αστάθεια – ο Mario Draghi, πρώην πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας και πρώην πρωθυπουργός της Ιταλίας, έχει αναδειχθεί και πάλι σε κεντρική φωνή στον πολιτικό διάλογο της ηπείρου. Στην τελευταία του έκθεση ζητά μια τολμηρή επανεξέταση της οικονομικής στρατηγικής της Ευρώπης, με στόχο να κλείσει το διευρυνόμενο χάσμα μεταξύ της ΕΕ και των παγκόσμιων ανταγωνιστών της, ιδίως των Ηνωμένων Πολιτειών και της Κίνας. Το εν λόγω έγγραφο όχι μόνο διαγιγνώσκει τα βαθιά ριζωμένα ζητήματα που εμποδίζουν την ευρωπαϊκή ανάπτυξη, αλλά και καθορίζει έναν οδικό χάρτη για τη μετατροπή της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε μια πιο δυναμική, καινοτόμο και ανθεκτική οικονομία.
Στο επίκεντρο του οράματος του Draghi βρίσκεται η έκκληση για την αναζωογόνηση της παραγωγικότητας της Ευρώπης. Από την αλλαγή του αιώνα, η Ευρώπη παλεύει με μια έντονη επιβράδυνση της αύξησης της παραγωγικότητας, η οποία έχει μεταφραστεί σε μια έντονη διαφορά στο κατά κεφαλήν ΑΕΠ σε σύγκριση με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Όπως σημειώνει ο Draghi, το χάσμα αυτό δεν είναι απλώς μια αφηρημένη οικονομική στατιστική – έχει πραγματικές συνέπειες για τους Ευρωπαίους, οι οποίοι αντιμετωπίζουν μειωμένο βιοτικό επίπεδο και λιγότερες ευκαιρίες για ανάπτυξη και καινοτομία. Για τον Draghi, ο κύριος υπαίτιος αυτής της στασιμότητας είναι η αποτυχία της Ευρώπης να αγκαλιάσει πλήρως τις τεχνολογικές επαναστάσεις που έχουν αναδιαμορφώσει την παγκόσμια οικονομία τις τελευταίες δύο δεκαετίες.
Το μέλλον της Ευρώπης, υποστηρίζει ο Draghi, εξαρτάται από την ικανότητά της να καλύψει το χάσμα καινοτομίας με τους κύριους παγκόσμιους ανταγωνιστές της. Η έκθεση υπογραμμίζει ένα εντυπωσιακό γεγονός: από τις 50 κορυφαίες εταιρείες τεχνολογίας στον κόσμο, μόνο τέσσερις είναι ευρωπαϊκές. Αντίθετα, οι Ηνωμένες Πολιτείες εξακολουθούν να κυριαρχούν στα ψηφιακά σύνορα, έχοντας δημιουργήσει και τις έξι εταιρείες με αξία άνω του ενός τρισεκατομμυρίου ευρώ τα τελευταία πενήντα χρόνια. Η έλλειψη καινοτομικού δυναμισμού της Ευρώπης οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στη στατική βιομηχανική δομή της, όπου τα ρυθμιστικά βάρη και η κατακερματισμένη αγορά εμποδίζουν την ανάπτυξη νέων και δυναμικών εταιρειών. Η έκθεση Draghi υποδεικνύει ότι η ΕΕ πρέπει επειγόντως να επικεντρώσει εκ νέου τις συλλογικές της προσπάθειες στην προώθηση της καινοτομίας, ιδίως σε προηγμένες τεχνολογίες όπως η τεχνητή νοημοσύνη και η κβαντική πληροφορική, για να μην μείνει περαιτέρω πίσω.
Ωστόσο, η καινοτομία δεν είναι αρκετή. Η έκθεση Draghi υπογραμμίζει επίσης τη σημασία μιας κοινής στρατηγικής για την αποανθρακοποίηση και την ανταγωνιστικότητα. Οι φιλόδοξοι κλιματικοί στόχοι της Ευρώπης είναι αξιοθαύμαστοι, αλλά χωρίς ένα συνεκτικό σχέδιο που να ευθυγραμμίζει τους οικονομικούς και περιβαλλοντικούς στόχους, η ήπειρος κινδυνεύει να υπονομεύσει την ανταγωνιστικότητά της. Οι ευρωπαϊκές εταιρείες επιφορτίζονται με υψηλότερο κόστος ενέργειας από αυτές των Ηνωμένων Πολιτειών και της Κίνας, εν μέρει λόγω της ρυθμιστικής ανεπάρκειας και των κατακερματισμένων ενεργειακών αγορών. Ο Draghi προειδοποιεί ότι αν η Ευρώπη δεν καταφέρει να ενσωματώσει την ενεργειακή της πολιτική με τους κλιματικούς της στόχους, θα μπορούσε να βρεθεί εγκλωβισμένη σε ένα ενεργειακό πρότυπο υψηλού κόστους που εμποδίζει την ανάπτυξη.
Για να αποφευχθεί αυτό, ο Draghi καλεί για μια ολοκληρωμένη στρατηγική απαλλαγής από τον άνθρακα που θα αξιοποιεί την ηγετική θέση της Ευρώπης στις καθαρές τεχνολογίες, εξασφαλίζοντας παράλληλα την προσιτή πρόσβαση στην ενέργεια. Επισημαίνει ότι η Ευρώπη έχει την ευκαιρία να ηγηθεί σε τομείς όπως οι ανεμογεννήτριες, τα καύσιμα χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα και οι ηλεκτρολύτες, αλλά χρειάζεται μια συντονισμένη βιομηχανική πολιτική για να αποκρούσει τον σφοδρό ανταγωνισμό, ιδίως από την Κίνα. Η πορεία της Ευρώπης προς τη βιωσιμότητα πρέπει να υποστηρίζεται από μια σαφή και ενιαία πολιτική προσέγγιση που θα ευθυγραμμίζει τις προσπάθειες απαλλαγής από τον άνθρακα με τη βιομηχανική ανταγωνιστικότητα, μειώνοντας την εξάρτηση από εξωτερικούς προμηθευτές και διασφαλίζοντας ότι η ήπειρος θα παραμείνει στην πρώτη γραμμή της πράσινης οικονομίας.
Η έκθεση Draghi αντιμετωπίζει επίσης το ζήτημα της ασφάλειας και της στρατηγικής αυτονομίας της Ευρώπης σε έναν όλο και πιο ασταθή κόσμο. Καθώς οι γεωπολιτικοί κίνδυνοι κλιμακώνονται και οι παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού γίνονται πιο ασταθείς, η εξάρτηση της Ευρώπης από μια μικρή ομάδα προμηθευτών κρίσιμων πρώτων υλών, ιδίως την Κίνα, αποτελεί σημαντική ευπάθεια. Η έκθεση προτρέπει για μια γνήσια «εξωτερική οικονομική πολιτική» της ΕΕ για τη διαφοροποίηση των εμπορικών σχέσεων, την εξασφάλιση των αλυσίδων εφοδιασμού και τη δημιουργία στρατηγικών αποθεμάτων. Επιπλέον, υπογραμμίζει την ανάγκη η Ευρώπη να εδραιώσει τις αμυντικές της δυνατότητες, προειδοποιώντας ότι ο σημερινός κατακερματισμός και η έλλειψη τυποποίησης στην ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία αφήνουν την ήπειρο απροετοίμαστη να αντιμετωπίσει τις αναδυόμενες προκλήσεις ασφαλείας.
Ωστόσο, ο Draghi δεν περιορίζεται στην απλή διάγνωση του προβλήματος, αλλά προσφέρει συγκεκριμένες λύσεις για την αντιμετώπιση αυτών των προκλήσεων. Η έκθεσή του προτείνει μια σειρά στρατηγικών μεταρρυθμίσεων για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της Ευρώπης, ξεκινώντας με την εκ νέου εστίαση στην ολοκλήρωση της ενιαίας αγοράς. Για τον Draghi, η ενιαία αγορά παραμένει ένα από τα πιο ισχυρά εργαλεία της Ευρώπης, αλλά απέχει πολύ από το να αξιοποιήσει πλήρως τις δυνατότητές της. Η ολοκλήρωση της ενιαίας αγοράς, ιδίως στις ψηφιακές υπηρεσίες και την ενέργεια, θα επιτρέψει στην Ευρώπη να αξιοποιήσει οικονομίες κλίμακας, να μειώσει το κόστος και να τονώσει την καινοτομία.
Επιπλέον, ο Draghi ζητάει να αλλάξει η προσέγγιση της ΕΕ στη βιομηχανική πολιτική. Υποστηρίζει πολιτικές που προωθούν τον ανταγωνισμό και την καινοτομία αντί να προστατεύουν τους εδραιωμένους φορείς. Αυτό περιλαμβάνει τη μείωση του ρυθμιστικού φόρτου που επηρεάζει δυσανάλογα τις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις (ΜΜΕ) και τον εξορθολογισμό της χρηματοδότησης της ΕΕ για την έρευνα και την ανάπτυξη, ώστε να ενισχυθούν οι πρωτοποριακές τεχνολογίες.
Για τη χρηματοδότηση αυτών των αλλαγών, ο Draghi υπογραμμίζει την ανάγκη συμμετοχής τόσο του δημόσιου όσο και του ιδιωτικού τομέα. Υποστηρίζει ότι, ενώ ο ιδιωτικός τομέας πρέπει να διαδραματίσει πρωταγωνιστικό ρόλο στη χρηματοδότηση των επενδύσεων, ο δημόσιος τομέας πρέπει να παρέχει την απαραίτητη στήριξη για να καταστήσει τις επενδύσεις αυτές εφικτές. Για τον σκοπό αυτό, ο Draghi προτείνει την αξιοποίηση της συλλογικής δημοσιονομικής ισχύος της ΕΕ, ενδεχομένως μέσω της έκδοσης κοινών ασφαλών χρεογράφων, για τη χρηματοδότηση επενδύσεων σε κρίσιμους τομείς όπως οι ψηφιακές υποδομές, οι πράσινες τεχνολογίες και η άμυνα. Η έκθεση του Mario Draghi είναι μια ηχηρή έκκληση προς την Ευρώπη να δράσει αποφασιστικά. Όπως σωστά επισημαίνει, η Ευρώπη βρίσκεται σε ένα σταυροδρόμι: μπορεί είτε να υιοθετήσει τη μεταρρύθμιση και να διεκδικήσει τη θέση της ως ηγέτης στην παγκόσμια σκηνή, είτε να συνεχίσει την τρέχουσα πορεία της και να διακινδυνεύσει την οικονομική παρακμή και την πολιτική ανυπαρξία. Η επιλογή, επιμένει ο Draghi, είναι ξεκάθαρη. Η Ευρώπη πρέπει να δώσει προτεραιότητα στην καινοτομία, τη βιωσιμότητα και την ασφάλεια, διατηρώντας παράλληλα τον κοινωνικό της ιστό. Μόνο τότε μπορεί να ελπίζει ότι θα προσφέρει ευημερία και ευκαιρίες στους πολίτες της σε έναν ταχέως μεταβαλλόμενο κόσμο. Το μήνυμα του Draghi είναι επείγον και σαφές: η Ευρώπη πρέπει να προσαρμοστεί για να επιβιώσει και να ευδοκιμήσει. Η έκθεσή του δεν είναι απλώς ένα έγγραφο πολιτικής- είναι ένα στρατηγικό σχέδιο για το μέλλον της Ευρώπης, το οποίο καλεί τους Ευρωπαίους ηγέτες να συγκεντρώσουν την απαραίτητη πολιτική βούληση για να πλοηγηθούν σε αυτούς τους ταραχώδεις καιρούς. Αποτελεί πρόκληση για τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής, τις επιχειρήσεις και τους πολίτες της Ευρώπης να αναγνωρίσουν ότι μόνο με τη συνεργασία τους η Ευρώπη μπορεί να οικοδομήσει ένα μέλλον που θα είναι τόσο ευημερούν όσο και βιώσιμο.